Groot en klein verlies – gaat verdriet om verlies wennen

www.nahverborgenkopzorgen.nl

Hoe kun je gewend raken aan verlies? Is het wel mogelijk gewend te raken aan verlies? En als dat mogelijk is, hoe doe je dat dan? Die vragen blijven mij door het hoofd spelen omdat elke dag bij ons zijn verliesmomentjes kent.Het verlies doet zich voor in heel verschillende vormen, al naargelang de gebeurtenis waarmee het gepaard gaat, van vallende borden tot haperende taal en meer. Mijn door een herseninfarct getroffen vriend en echtgenoot is er meester in geworden sinds hij kampt met de onzichtbare beperkingen van niet-aangeboren hersenletsel na een beroerte. Geconfronteerd met verlies springt bij mij de trukendoos open om de schade en het verval op gepaste wijze tegemoet te treden. Vanzelfsprekend dat mijn gevoel niet steeds in overeenstemming is met mijn reactie.

Chronische rouw

Wat ik het meeste mis, is de partner die ik had voordat hij het herseninfarct kreeg. Hij is veranderd van iemand die doelgericht zijn activiteiten ontplooide in iemand die voor veel gewone huis-tuin-en-keukenzaken moet leunen op een ander. Dat noem ik het grootste verlies. Veel gedragingen en reacties van hem zijn veranderd. In het artikel Partners van mensen met niet-aangeboren hersenletsel staat omschreven wat een partner van iemand met niet-aangeboren hersenletsel aan veranderingen kan tegenkomen. Dat verlies krijg je telkens opnieuw onder ogen en telkens opnieuw is het weer even slikken. De rouwverwerking hier rondom gaat waarschijnlijk een leven lang door. Om mijn pijn iets te verzachten, noem ik het chronische rouw.

Verandering in status

Het blijft niet bij het verlies van je partner als de mens die je hebt gekend. De maatschappelijke status verandert wanneer blijkt dat het hersenletsel arbeidsbeperkingen oplevert. Het inkomen gaat achteruit en beperkingen in leermogelijkheden maken het lastig om vooruit te komen of een andere weg in te slaan. Veel mensen met hersenletsel komen uiteindelijk thuis te zitten. De activiteiten die je vroeger samen ondernam worden aangepast op de mogelijkheden die er nog wel zijn. Even een verjaarsfeest bezoeken is er niet altijd meer bij. Sociale contacten verminderen, waardoor de getroffene en de partner in een isolement kunnen raken. Het wordt stil in huis.

Dikke streep

Afscheid nemen van sommige vrienden en familieleden, afscheid nemen van een baan, afscheid nemen van de plannen die je voor de toekomst hebt gemaakt; het hoort er allemaal bij. Hersenletsel zet een dikke streep onder het leven dat je samen had. Het is onvermijdelijk dat je moet leren omgaan met wat er nog wel is en opnieuw leert leven met het hersenletsel. Voor mij als partner betekent dat afscheid nemen van al het bekende en op zoek gaan naar een nieuw ritme, waarin ruimte moet zijn voor die veranderingen. Je moet ze als het ware omarmen. Dat betekent dat je jezelf als partner aanpast aan de nieuwe situatie. Als de getroffene zwaar op je leunt, verandert ook je eigen toekomstbeeld. Opnieuw een afscheid.

Nieuwe vorm

Hoewel niet alle wijzigingen in ons leven even prettig zijn, heb ik me op de meeste veranderingen aardig kunnen instellen. Ik troost mij met de gedachte dat er nog van alles over is wat het leed kan verzachten. De natuur is mooi en behoudt een constante waarde. Dat is het genieten waard. Kunst is mooi en behoudt ook een constante waarde. Samen met mijn getroffene kan ik daar van genieten. We kunnen er lang en vreugdevol naar uitkijken als we plannen maken een museum te bezoeken. De consequentie van zo’n bezoek weten wij allebei goed. De dagen erna komen de beperkingen als gevolg van vermoeidheid uitgebreid en sterker naar voren. Veel van zijn taken heb ik overgenomen. Toch probeer ik hem er zo veel als mogelijk bij te betrekken. Op zijn beurt probeert hij mij te helpen als dat kan. Onze verhouding is op een andere manier heel intens geworden. Dat levert nieuwe geluksmomenten op. Zo hebben we ons leven opnieuw vorm gegeven.

Klein verlies

Naast het grote verlies is er het kleine verlies. Het klinkt misschien vreemd maar zelfs dat kan soms hard aankomen. Serviesgoed is bij ons nooit compleet. Verwen ik mijzelf eens met een set nieuwe borden, dan moet ik erop zijn voorbereid dat binnen twee weken minstens een daarvan alweer is gebroken of op een andere manier verongelukt. Glazen, kopjes, ze vallen nogal eens aan diggelen. Een gedeukte waterketel, een brand- en smeltplek op de keukenmachine, deuken in de vloer, krassen in de tafel, vorken die op miraculeuze wijze verdwijnen – waarschijnlijk in de afvalemmer – het hoort er allemaal bij. Deze ongelukjes zijn niet te voorkomen. Maar wat doet dat met mij?

Hechten

Mijzelf heb ik ingefluisterd dat het kleine verlies er helemaal bij hoort. Mijn verstand zegt dat ik mij vooral niet moet hechten aan spullen. Spullen zijn te vervangen. Hoewel je dan misschien niet exact hetzelfde voorwerp terug kunt kopen, kun je in de winkel altijd wel iets van borden, kopjes of glazen vinden. In de praktijk blijkt het soms moeilijker dan gedacht de spullen te laten voor wat ze zijn en er minder aan te hechten. Onwillekeurig raak je er toch aan verknocht. Misschien zelfs nog wel meer, als je troost vindt bij iets moois wat je met veel moeite voor jezelf hebt uitgezocht. Dat geldt misschien nog meer voor voorwerp dat een mooie en gelukkige herinnering oproept uit het verleden – toen de toekomst je nog toelachte. Dan blijkt weer dat afscheid nemen van sommige spulletjes mij af en toe echt pijn doet.

Onhandig en stuntelig

Die pijn staat haaks op wat ik mijzelf heb ingefluisterd. Terwijl mijn verstand zegt dat ik los moet laten, zegt mijn gevoel het tegenovergestelde. Als er weer eens een stuk vaat verloren gaat, sta ik ogenschijnlijk luchtig te lachten en de schade weg te wimpelen alsof het niets is, maar krimpt mijn hart en steken er tranen in mijn ogen. Het gaat om het dubbele gevoel dat ik opnieuw met mijn neus op de feiten wordt gedrukt dat mijn vriend en echtgenoot onhandig en stuntelig is geworden door iets wat buiten hem om gaat maar ook dat het opnieuw niet is gelukt om een servies compleet te houden. Waar je een kind kan leren voorzichtig om te gaan met iets kwetsbaars, zal hem dat niet echt meer lukken. Er zijn te veel dingen tegelijk waarop hij moet letten. Die dingen botsen in zijn hoofd. Daarbij past geen belerend toontje of amechtig gezucht van een zich beklagende partner.

Wennen

Het enige wat er overblijft, is leren bezit in al zijn vormen los te laten. Dat kan het steeds terugkerend verdriet beperken. Ook al is loslaten gemakkelijker gezegd dan gedaan, het is de enige mogelijkheid om te wennen aan verlies. Wennen aan verlies is overigens iets anders dan het wegstoppen van het verdriet om verlies. Dat houdt namelijk geen stand. Verdriet wegstoppen heeft het nare effect als een boemerang bij je terug te keren en dan nog harder toe te slaan. Daarom blijf ik het verlies maar onder ogen zien. Het heeft zijn mooie kanten. Zeker wanneer verdriet en een geluksgevoel zich samen mengen. Dan gaat die lach om de pech goed samen met die traan om het verlies.

Vintage

Echt antwoord op mijn vragen heb ik niet. Ik hoop er ooit nog eens achter te komen. Voor het grote verlies zullen de antwoorden waarschijnlijk niet echt komen. Elk mensenleven kent zijn nederlagen. Als de ouderdom dichterbij komt, neemt een mens voortdurend afscheid van allerlei activiteiten, van dingen en van mensen. Ook van een goede gezondheid neem je afscheid. Omdat de spullen die je in de loop der jaren om je heen hebt verzameld, toch niet kunt meenemen in je graf, zou het gemakkelijker moeten zijn daar niet al te zeer aan te hechten. Nu mijn nieuwste servies binnen een paar weken al niet meer compleet is, heb ik besloten de ontbrekende bordjes per stuk aan te vullen met losse bordjes uit de kringloopwinkel. Heel erg modern tegenwoordig; echt vintage. Misschien helpt dit tegen het schrijnende gevoel dat de incomplete servieskast bij mij teweeg brengt.

Ervaar jij ook steeds opnieuw verlies? Kun jij ermee omgaan? Op welke manier ga jij er mee om? Je kunt een reactie achterlaten via het onderstaande formulier.

Advertenties

Wat is jouw verhaal?

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s